OTWÓRZ OCZY

STOP PRZEMOCY
Rozwój technologii informacyjnej, oprócz strony pozytywnej, niesie za sobą dużą ilość różnorodnych zagrożeń dla współczesnego człowieka. Ze zjawiskiem cyberprzemocy można spotkać się praktycznie od momentu pojawienia się komunikacji multimedialnej. Obecnie owa forma działań przeciwko drugiemu człowiekowi stanowi jedno z częstszych zjawisk przemocowych tak wśród dzieci i młodzieży, jak i osób dorosłych. Jest ona jednak bardziej utajona i szkodliwa dla psychicznej natury człowieka, mimo że wykorzystywane w niej narzędzia nie stanowią pola prywatnego.
Cyberprzemoc (ang. cyberbulling) określana jest jako przemoc z wykorzystaniem technologii informacyjnej i komunikacyjnej, do których zalicza się przede wszystkim Internet i urządzenia telekomunikacyjne takie jak smartfony, tablety. Jej celem jest niebezpośrednie wyrządzenie innej osobie krzywdy psychicznej oraz wywołanie negatywnych stanów emocjonalnych, takich jak niepokój, wstyd, dyskomfort.
Zjawisko to dotyczy obecnie w największym stopniu dzieci i młodzieży, które w tym zakresie posługują się komunikacją niebezpośrednią jako m.in. narzędziem sprawiania bólu innej osobie, najczęściej rówieśnikowi. Do takich działań można zaliczyć krzywdzące żarty, „przerabiane” fotografie lub filmy, wyzwiska, wyśmiewanie, groźby i szantaże, włamania na konta profilowe i podszywanie się, publikowanie w sieci kompromitujących materiałów. Może ono mieć charakter indywidualny czyli komunikacji wyłącznie sprawcy z ofiarą, jak również upubliczniania obraźliwych treści dla większej ilości osób, co może wywoływać w ofierze m.in. silne poczucie upokorzenia, kompromitacji i wstydu. Dzieci, jako argument na własną obronę w przypadku działań przemocowych za pośrednictwem mediów podają żart oraz brak świadomości tego, że ich działanie może ranić kogoś uczucia i powodować psychiczne szkody. Zdarzają się również działania z premedytacją, choć są rzadziej spotykane u dzieci, częściej natomiast u dorosłych.
Jako narzędzia, używane do niebezpośredniego oddziaływania przemocowego można zaliczyć pocztę elektroniczną, fora internetowe, komunikatory i czaty, serwisy społecznościowe, blogi, smsy, mmsy, rozmowy telefoniczne lub poprzez głosowe komunikatory internetowe.
Co zatem takiego sprawia, że ludzie sięgają po cyberprzemoc jako formę krzywdzenia drugiego człowieka? Otóż specyfika funkcjonowania Internetu stanowi sama w sobie pewne pole do działań, które pozornie jest bezpieczne i bezkarne. Anonimowość sprawcy, możliwość szybkiego dotarcia do dużej liczby odbiorców, różnorodność form krzywdzenia, stały dostęp do możliwości kompromitowania osoby, nieusuwalność udostępnionego materiału to tylko kilka elementów, obok uwarunkowań psychicznych i osobowościowych, po które sięgają sprawcy cyberprzemocy, tak świadomie jak i nieświadomie.
W związku z tym, że cyberprzemoc jest obecnie traktowana jako „odmiana” klasycznej przemocy, mimo że zdecydowanie się od niej różni, działania prawne wobec sprawców określone są w Kodeksie karnym, Kodeksie wykroczeń i Kodeksie cywilnym.

I tak w Kodeksie karnym można sięgnąć do art. 190a, 190 § 1-2, 191, 212 § 1-4, 267 § 1-4, 268a § 1-3, w Kodeksie wykroczeń: art. 107, 141, w Kodeksie cywilnym art. 23 i 24.

Co jednak, jeśli zostaliśmy ofiarami cyberprzemocy lub też jesteśmy jej świadkiem? W związku z tym, że wymienione wyżej przepisy mają za zadanie chronić osoby przed niepożądanymi działaniami sprawców i jednocześnie karać ich, konieczne jest podjęcie działań w celu zakończenia krzywdzącego procederu. Przed zgłoszeniem na Policję warto zebrać materiały, które świadczą o akcie cyberprzemocy. Jeżeli osoba jest nieletnia konieczne jest poinformowanie osoby dorosłej o takim zajściu, gdyż to rodzic lub opiekun prawny będzie reprezentował dziecko. Warto, aby osoby dorosłe przeanalizowali internetowe treści uznane przez dziecko za krzywdzące i określili wagę problemu i trudności pod kątem samopoczucia ich dziecka. Ma to duże znaczenie ze względu na różnice pomiędzy osobami dorosłymi i dziećmi w odbiorze treści, jak również postrzeganiu i potrzebie wyciągnięcia konsekwencji. Bardzo istotne pole działania stanowi psychika człowieka, wobec którego zastosowano działania przemocowe. Objęcie go wsparciem przez osoby bliskie jak również w wielu przypadkach pomocą psychologiczną stanowi punkt wyjścia do redukcji szkód wywołanych przez stosowaną przemoc. Istotne jest również działanie w przypadku, kiedy jesteśmy świadkami cyberprzemocy. Otóż art. 304 & 1 KPK „Każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym Prokuratora lub Policję” obliguje osobę będącą świadkiem zachowań przemocowych do reagowania i zgłoszenia niniejszego faktu niezależnie czy są to zachowania w świecie realnym czy wirtualnym.
Jak przeciwdziałać zjawisku cyberprzemocy? Otóż zgodnie z fragmentem przysięgi Hipokratesa „lepiej zapobiegać, niż leczyć” istotną rolę w procesie zapobiegania cyberprzemocy stanowi wpływ środowiska rodzinnego oraz kontrola nad treściami, które dzieci zamieszczają w Internecie. Świadome kształtowanie w dziecku empatii połączone z pozytywnymi wzorcami wyniesionymi z domu rodzinnego stanowią element chroniący przed działaniami przeciwko innym ludziom. Również budowanie świadomości w ludziach już od wczesnych lat ich życia na temat kultury i poprawności korzystania z mediów elektronicznych może zapobiegać powstawaniu patologicznych zjawisk i dysfunkcyjnemu korzystaniu z całkiem przydatnych technologii. Psychoedukacja w postaci kampanii informacyjnych, zajęć profilaktycznych czy spotkań informacyjnych dla rodziców to tylko niektóre formy, mogące wpłynąć na świadomość w zakresie wirtualnej przemocy. Wpływ na redukcję zjawiska mają również szkoły, które realizują programy wychowawcze i profilaktyczne, edukują w zakresie funkcjonalnego korzystania z mediów, posiadają procedury reagowania na wypadek zaistnienia zjawiska jak również oferują wsparcie psychologa i pedagoga szkolnego prewencyjnie, lub też w przypadku zajścia.
 
Gdzie można zgłosić się po pomoc, uzyskać szersze informacje oraz zgłosić przestępstwo w przypadku cyberprzemocy? Oczywiście jak to bywa przy złamania prawa podstawowymi jednostkami są policja, prokuratura oraz sądy. Jeśli chodzi o pomoc i wsparcie istnieją jednostki, w których można je uzyskać.
Zalicza się do nich:
Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci: 800100100 – linia bezpłatna
Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116111 – linia bezpłatna
Serwis przyjmujący zgłoszenia treści nielegalnych, obraźliwych, dyskryminujących etc. zawartych w Internecie www.dyzurnet.pl
W kwestii informacyjnej i edukacyjnej warto zapoznać się z działającymi portalami:
Kampania dla dzieci i młodzieży edukująca w zakresie bezpiecznego wykorzystania technologii informacyjnej: www.sieciaki.pl
Kampania informacyjna dla rodziców w celu ochrony dzieci przed szkodliwymi kontaktami w sieci www.dzieckowsieci.pl
Serwis z materiałami edukacyjnymi, kampaniami, projektami, badaniami dotyczącymi funkcjonowania w świecie wirtualnym www.saferinternet.pl
Portal związany z Ministerstwem Cyfryzacji zajmujący się ogólnym bezpieczeństwem w sieci: www.nask.pl
Często spotykamy się z wieloma sloganami dotyczącymi sieci: „zdjęcie znikło więc nikt go już nie zobaczy”, „w sieci jestem w pełni anonimowy”, „słowa nie krzywdzą tak bardzo”… wszystko to tylko pozory, błędy w myśleniu związane z nieznajomością zagadnień technologicznych jak i natury ludzkiej. Anonimowość w sieci nie istnieje, a słowa czy obrazy bardzo ranią. Warto pamiętać o tym sięgając po narzędzia komunikacji niebezpośredniej z drugim człowiekiem… nie tylko jako świadomi sprawcy przemocy, ale również jako zwykli użytkownicy nowych technologii.
 
autor: Ilona Roeding 
Zobacz